sâm tươi Hàn Quốc
Sâm tươi được rao bán tràn lan trên mạng với giá khoảng 3 triệu đồng/kg. Nhưng theo các chuyên gia, nếu không biết chế biến, người tiêu dùng không nên mua sâm tươi.
Ngày nay, sức khỏe được nhiều người coi
trọng hơn khi đời sống kinh tế và thu nhập cá nhân được nâng cao. Một
trong những liều thuốc bồi bổ sức khỏe mà mọi người thường hay nghĩ đến
đó là nhân sâm. Tuy nhiên, nếu người mua không có những hiểu biết nhất
định về sản phẩm này, khả năng mua phải hàng giả là rất lớn. Đó là
chưa kể đến những hậu quả không mong đợi do việc sử dụng sâm không đúng
cách.
Sâm tươi mua được ngay chỉ có thể là... sâm Trung Quốc
Chỉ cần một lệnh search trên mạng, người
mua có thể tìm thấy trên các diễn đàn hay các trang web những lời giới
thiệu và chào bán hấp dẫn về nhân sâm và các sản phẩm từ nhân sâm.
Một bạn gái có nickname nhungx… giới thiệu: “Nhà
mình có người thân hiện đang làm việc cho một nông trại sâm bên Hàn
Quốc, nay có nhận các loại sâm về bán tại Việt Nam, giá cả hoàn toàn hợp
lý, chất lượng sâm đảm bảo 100%”.
Những bức ảnh sâm tươi Hàn Quốc được chào bán đầy rẫy trên mạng (Ảnh minh hoạ)
Hầu hết những người bán sâm (nhân sâm) đều tự hào cho rằng: “Mình
đã từng sống và làm việc tại Hàn Quốc, có đầu mối từ xứ sở Kim chi
nên lấy sâm và chuyển hàng qua tay, không thuế… giá cả rẻ hơn nhiều so
với ngoài thị trường". Đủ các loại sâm như sâm tươi, sâm khô,
nước cốt sâm, trà sâm, kẹo sâm, rượu sâm,… bất kể loại nào người bán
cũng có thể đáp ứng chỉ sau ít ngày.
Khi chúng tôi bày tỏ ý định muốn mua sâm tươi, anh H – người chuyên kinh doanh, buôn bán nhân sâm, cho biết: “Cao hồng sâm hoặc cao hắc sâm thì luôn có sẵn còn sâm tươi 2 hôm nữa mới về”.
Theo anh H, sâm tươi có giá trị tương đối lớn lại không để được lâu,
chỉ cần để trong tủ lạnh khoảng 1 tuần là sâm hỏng, hết tác dụng, vì
vậy, muốn có sâm tươi thì người tiêu dùng phải đặt trước.
Tuy nhiên, khi chúng tôi hỏi về chất lượng của sâm tươi 6 tuổi (loại sâm già, tốt nhất – pv), anh Hà “rào trước đón sau”: “Anh nói luôn là sâm nhà anh mua về không đủ 6 năm đâu, chỉ 5 năm thôi”. Nói về cách phân biệt giữa sâm non và sâm già, anh Hà chỉ ậm ừ: Nếu sâm nhỏ thì không đủ 6 năm, sâm già phải là sâm củ to từ 2 – 3 củ/kg. “Củ nào non nhìn như củ cải, non choẹt biết ngay”, anh Hà tiết lộ.
Trong vai một người muốn mua sâm tươi,
phóng viên tới nhà vợ chồng chị Nguyễn Thị X. (Cầu Giấy, HN). Khác hoàn
toàn so với tưởng tượng ban đầu của chúng tôi, căn nhà của chị không hề
treo biển bán sâm, phần lớn khách giao dịch với chị là qua mạng.
Vừa đẩy mấy hộp sâm khô để sẵn trên bàn về phía tôi, chị X. vừa niềm nở giới thiệu: “Sâm tươi chỉ đẹp thôi”, được ưa chuộng trong trường hợp “đem đi biếu”, còn nếu mua về để sử dụng thì nên dùng sâm khô “để được lâu, hấp thụ nhanh hơn”.
Một số người buôn sâm thừa nhận: Sâm tươi chỉ "đẹp mã",
được ưa chuộng trong trường hợp đem đi biếu,
làm quà tặng (Ảnh minh hoạ)
Theo chị X., sâm tươi có 2 loại: Loại hồng sâm và loại bạch sâm. “Loại trắng là bạch sâm, giá rẻ hơn nhiều, nó giống như củ cải không có chân tay, còn hồng sâm vàng hơn, tốt hơn”.
Thông thường, khách tới mua nhà chị thường chọn loại 6 củ/1kg, chia ra
ngâm được 2 bình rượu để bày, còn loại 3 củ, chị X. tỉ tê: Không có
nhiều vì sau 6 năm thu hoạch, trên cả một vườn sâm chỉ chọn ra được một
số lượng nhỏ sâm đột biến, to hơn sâm thường. Về cách phân biệt, chị X.
nói: “Khi mình rửa, sâm già thì dai còn sâm non thì mủn ra”.
Chị X. tiết lộ: Nếu mua hàng ở đâu giá
rẻ, lại có sẵn trong tủ lạnh, không phải đặt mua trước thì sâm đó đích
thị là sâm có nguồn gốc từ Trung Quốc hoặc sâm của Việt Nam, chất lượng
không đảm bảo mà khách hàng không thể nhận biết được.
Giá cả “trên trời”, chất lượng đảm bảo bằng “miệng”
Tùy thuộc vào độ tuổi mà những nhà kinh
doanh sâm tươi sẽ định giá cho sản phẩm của mình. Những loại sâm 6 – 7
tuổi, các hoạt chất tích trữ đầy đủ nhất luôn được chào bán với giá cao
nhất. Tuy nhiên, ở mỗi cơ sở, mỗi đơn vị buôn bán lại đưa ra các mức
giá khác nhau.
Tại cửa hàng kinh doanh sâm Hàn Quốc của
chị Tuyết (2x Lê Thánh Tông, HN), loại sâm 6 năm (8 củ/1kg) bán với
giá “ưu đãi” 1.650.000 đồng/kg. Tuy nhiên, trên Cầu Giấy - HN, cơ sở
của chị Lan lại khẳng định “chắc nịch”: “Sâm xịn thực sự rất đắt.
Nếu bán với giá trên 1 triệu hoặc thậm chí 2,5 – 2,8 triệu đồng/kg, cửa
hàng chị không thể nào tồn tại được”.
Trên một số trang rao vặt, anh Công (tại
Đà Nẵng) rao bán loại nhân sâm tươi 6 tuổi, giá tùy thuộc vào trọng
lượng của củ: Loại 4 củ/kg có giá 2.450.000 đồngkg, loại 6 củ/kg:
2.150.000 đồng/kg, loại 7 - 8 củ/kg: 1.950.000 đồng/kg, còn loại trên 10
củ/kg, giá mềm hơn: 1.550.000 đồng/kg. Tin nhắn rao vặt này còn không
quên kèm theo một lời nhắn nhủ, lưu ý khiến không ít người tỏ ra nghi
vấn về chất lượng của sâm tươi mà anh Công đang bày bán: “Sâm và
linh chi có rất nhiều hàng Trung Quốc, hàng kém chất lượng, bên mình có
người Hàn Quốc mang về trực tiếp nên về chất lượng hoàn toàn yên tâm là
hàng Hàn Quốc “xịn”, chất lượng đảm bảo, nếu quý khách muốn mua loại
rẻ hơn cũng có”.
Trên các website, với việc đưa ra tác
dụng kỳ diệu của sâm tươi trong việc tăng cường thể lực, bồi bổ cơ thể,
phục hồi sắc khí, trị nhiệt, chống lão hóa, ung thư và bệnh tiểu đường,
loại 3 củ/kg được “hét” giá 5.800.000 đồng/kg, 4 củ/kg có giá
3.800.000 đồng/kg. Nếu khách muốn chọn mua loại 6 củ/kg sẽ phải bỏ ra
2.490.000 đồng/kg, còn loại 8 củ/kg tương đương 1.950.000 đồng/kg.
Ngoài ra, loại 10 củ/1 kg được bán với 1.650.000 đồng/kg, 12củ/1kg:
1.450.000 đồng/kg.
Chỉ cần search trên mạng, khách hàng có thể tìm thấy trên các diễn
đàn hay các trang web với những lời giới thiệu và chào bán hấp dẫn
về nhân sâm và các sản phẩm từ nhân sâm (Ảnh minh hoạ)
đàn hay các trang web với những lời giới thiệu và chào bán hấp dẫn
về nhân sâm và các sản phẩm từ nhân sâm (Ảnh minh hoạ)
Có thể thấy, nhiều khách hàng bỏ ra một
số tiền lớn để mua sâm tươi nhưng không thể “nhìn tận mắt, sờ tận tay”
trước khi lựa chọn sản phẩm mà phải đặt hàng trước hoặc đặt cọc 500.000
đồng và sau 1 tuần hay ít nhất 2 – 3 ngày mới nhận được hàng. Tuy
nhiên, khi hỏi về việc cam kết, đảm bảo chất lượng của sâm tươi được
thực hiện như thế nào, phần lớn các chủ buôn bán đều cho rằng: “Khách
hàng tin tưởng hoàn toàn chứ không yêu cầu gì hơn… Hàng đó (sâm tươi –
pv) như rau, củ, quả, xách về qua tiếp viên thì làm sao có giấy tờ
được”.
Sâm tươi tốt hay không còn phụ thuộc vào chế biến
Trò chuyện với phóng viên, ThS. Lê Thanh
Sơn, khoa Thực vật và Tài nguyên cây thuốc, Viện Dược Liệu - Bộ Y tế,
người đã có nhiều năm nghiên cứu về các loài sâm ở Việt Nam, cho biết:
“Nhân sâm đã qua chế biến đóng trong các túi nilon được bày bán ở
thị trường nhất là các tỉnh có biên giới giáp Trung Quốc như Cao Bằng,
Hà Giang, Lào Cai… thường có giá tương đối rẻ chỉ vào khoảng từ 400.000
– 500.000 đồng/kg. Nếu đem so sánh với giá sâm tươi hiện đang được
chào bán thì đã có sự chênh lệch rất lớn”.
Thông thường khoảng 3-4kg sâm tươi sau
khi chế biến, sao tẩm được 1kg sâm thành phẩm. Trên thực tế, các loại
sản phẩm này được nhập về Việt Nam theo con đường tiểu ngạch nên không
hề được kiểm định chất lượng. Nhiều ý kiến cho rằng, đó chỉ hoàn toàn là
các củ sâm đã qua sử dụng, sau đó được chế biến sao tẩm, nói cách khác
đó là bã sâm.
Đánh giá về chất lượng của những loại
sâm đã qua sao tẩm hoặc chế biến thành hồng sâm, hắc sâm, trà sâm,…
đóng hộp hoặc cho vào dạng túi, các chuyên gia về dược liệu đều không
dám khẳng định. Hơn nữa, “để giữ được lâu, người ta có sử dụng chất
bảo quản hay không và chất đó có tác hại đối với sức khỏe con người
như thế nào tôi không dám chắc", ThS. Lê Thanh Sơn cho biết.
Sâm tươi được chế biến hoặc ngâm rượu bày bán trong các siêu thị
lớn... với nhiều mức giá khác nhau
(Ảnh minh hoạ)
Thông thường, sâm sau khi chế biến phải
mềm, dẻo, ít khi chế biến hay sấy ở dạng khô. Công nghệ chế biến sâm
cũng tùy theo từng vùng và tùy theo từng sản phẩm. Để tạo ra Hồng sâm,
Hắc sâm đôi khi còn mang tính gia truyền hay "bí quyết”.
Đối với nguồn nhân sâm tươi, ở Việt Nam,
ThS. Lê Thanh Sơn khẳng định: Việt Nam không có nhân sâm mọc tự nhiên.
Trước đây có một số người mang nhân sâm từ Hàn Quốc, Nhật Bản về trồng
ở Cao Bằng, Hà Giang nhưng thất bại. Nhân sâm tươi mà phần lớn người
dân Việt Nam hiện nay đang mua và đang dùng chủ yếu xuất phát từ ở 2
nguồn: Một từ Hàn Quốc, hai là từ Trung Quốc. Tuy nhiên, đây hoàn toàn
là sâm trồng.
“Sâm tự nhiên là sâm được thu hái
trong hoang dại, loại sâm này sử dụng nguồn dinh dưỡng tự nhiên và thông
thường sinh trưởng phát triển chậm. Sâm trồng thường đã có tác động
nhiều bởi con người, từ khâu chọn giống, đến chế độ phân bón… thậm chí ở
Nga đã có sâm biển đổi gen. Để khẳng định chất lượng so với sâm tự
nhiên là khó, theo cảm quan thì tôi nghĩ nó là không thể bằng sâm tự
nhiên”, ThS. Lê Thanh Sơn nói.
Hiện nay, sâm tươi bày bán trên thị
trường, không có ai kiểm định, phần lớn về Việt Nam theo dạng xách tay.
Một số khách du lịch khi sang Hàn Quốc được đến tận vùng trồng sâm và
mua trực tiếp ngay tại vườn thì giá qui đổi đã khoảng 6 triệu đồng/kg
tươi loại 6-7 củ/kg. Dựa trên công lao động, công đầu tư phân bón và kĩ
thuật cũng như thời gian thu hoạch (5 – 6 năm), giá này cũng là hợp lý –
theo ước tính của anh Sơn.
Sâm tươi ngâm rượu cũng phải đúng cách (Ảnh minh hoạ)
"Thông thường, người bán sâm dựa vào
độ tuổi của sâm để định giá. Tuy nhiên, rất khó để phân định được độ
tuổi của nhân sâm tươi. Nếu là sâm Ngọc Linh, Sâm vũ diệp, Tam thất
hoang… hay những loài sâm thuộc nhóm đốt trúc - mỗi năm tạo ra một đốt
(ở phần rễ củ), có thể căn cứ vào đó chúng ta biết được độ tuổi của
sâm. Còn với nhân sâm (không có đốt) dù cắt ra, người tiêu dùng cũng
không thể nhận biết được sâm bao nhiêu tuổi. Mặc dù vậy bằng cảm quan
chúng ta cũng có thể nhận biết được sâm nhiều tuổi hay ít tuổi thông qua
mức độ chắc của củ, mức độ già hay gồ ghề của phần vỏ…" - ThS. Lê Thanh Sơn chia sẻ.
Cần phải hiểu rằng: “Nhân sâm tươi tốt hay không còn phụ thuộc vào việc chúng ta đưa vào cơ thể như thế nào” – ThS. Lê Thanh Sơn nhắc nhở, “không
nên nghĩ rằng chúng ta mua sâm tươi về tùy tiện sử dụng rồi tự kết
luận: “ăn sâm là bổ” – hoàn toàn không có chuyện đó. Cách thức sử dụng
như thế nào, liều lượng ra sao, dùng vào thời điểm nào, dùng cho ai, đó
mới là điều quan trọng”.
Thông thường, với tâm lý sợ hàng giả,
người dân mua sâm tươi sau đó đem ngâm rượu rồi sử dụng. Nhưng việc
ngâm rượu sâm cũng không hoàn toàn đơn giản. Sâm phải được phơi sấy, sao
tẩm theo phương thức riêng sau đó ngâm rượu cùng với một số vị thuốc
khác thì sau khi uống rượu sâm mới kích thích vào cơ thể đem lại tác
dụng hữu hiệu. Đây là cả một quá trình mà không phải tất cả những người
hành nghề Đông y đều làm được.
“Nếu cho củ sâm tốt 5 điểm việc sao tẩm, chế biến và cách thức sử dụng sẽ chiếm 5 điểm còn lại ”, ThS. Lê Thanh Sơn ví von.
(Theo VTC)
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
| Sâm Ngọc Linh | ||||||||||||||||||||||
Sâm Ngọc Linh
|
||||||||||||||||||||||
| Phân loại khoa học | ||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
||||||||||||||||||||||
| Tên hai phần | ||||||||||||||||||||||
| Panax vietnamensis Hà Thị Dung và I. V. Grushvistky |
||||||||||||||||||||||
| Phân loài và thứ | ||||||||||||||||||||||
|
Xin xem các mục từ khác có tên tương tự ở Ngọc Linh.
Sâm Ngọc Linh (danh pháp hai phần: Panax vietnamensis) là một loài cây thuộc họ Cam tùng (Araliaceae), còn gọi là sâm Việt Nam, sâm Khu Năm (sâm K5), sâm trúc (sâm đốt trúc, trúc tiết nhân sâm) củ ngải rọm con hay cây thuốc giấu, là loại sâm quý được tìm thấy tại miền Trung Trung Bộ Việt Nam, mọc tập trung ở các huyện miền núi Ngọc Linh thuộc huyện Đăk Tô tỉnh Kon Tum, huyện Trà My tỉnh Quảng Nam. Ngoài Ngọc Linh, sâm còn phân bố tại núi Ngọc Lum Heo
thuộc xã Phước Lộc, huyện Phước Sơn và còn có thể có ở đỉnh Ngọc Am
tỉnh Quảng Nam theo những kết quả điều tra mới nhất. Trên độ cao 1.200
đến 2.100m, sâm Ngọc Linh mọc dày thành đám dưới tán rừng dọc theo các
suối ẩm trên đất nhiều mùn.Sâm Ngọc Linh cũng là loại nhân sâm thứ 20 được tìm thấy trên thế giới[1]. Theo kết quả nghiên cứu từ năm 1978 của Bộ Y tế Việt Nam, phần thân rễ của cây sâm Ngọc Linh Việt Nam chứa 26 hợp chất saponin có cấu trúc hóa học đã biết và 24 saponin có cấu trúc mới không có trong các loại sâm khác, trong khi sâm Triều Tiên có khoảng 25 saponin.[2][3] Những kết quả nghiên cứu, phân lập thành phần hóa học mới nhất được công bố còn kéo dài danh sách saponin của sâm Ngọc Linh hơn nữa, lên tổng cộng 52 loại.[4] Như vậy, sâm Việt Nam là một trong những loại sâm có hàm lượng saponin nhiều nhất, tương tự một số cây sâm quý đã từng được nghiên cứu sử dụng từ lâu trên thế giới[5]. Hợp chất hóa học đa dạng và tác dụng thực tiễn đối với sức khỏe của con người khiến sâm Ngọc Linh hiện nay được bán trên thị trường với giá càng ngày càng cao[6], thậm chí còn cao hơn sâm Triều Tiên nhiều lần[4].
Mục lục
|
Lịch sử phát hiện
Trước khi có sự phát hiện từ phía các nhà khoa học, sâm Ngọc Linh đã được các đồng bào dân tộc thiểu số Trung Trung bộ Việt Nam, đặc biệt là dân tộc Xê Đăng, sử dụng như một loại củ rừng, mà họ gọi là củ ngải rọm con hay cây thuốc giấu, chữa nhiều loại bệnh theo các phương thuốc cổ truyền. Dựa trên những thông tin lưu truyền trong cộng đồng các dân tộc thiểu số Quảng Nam, Kon Tum về một loại củ quý hiếm trên núi Ngọc Linh có tác dụng tốt đối với sức khỏe con người, và do nhu cầu của kháng chiến đã khiến ngành dược khu Trung Trung Bộ quyết phải tìm ra cây sâm chi Panax tại miền Trung, mặc dù trước đó nhiều nhà khoa học cho rằng chi Panax chỉ có ở miền Bắc.[7]Năm 1973, khu Y tế Trung Trung bộ cử một tổ 4 cán bộ do dược sĩ Đào Kim Long làm trưởng đoàn, kỹ sư Nguyễn Bá Hoạt, dược sĩ Nguyễn Châu Giang, dược sĩ Trần Thanh Dân là thành viên, đi điều tra phát hiện cây sâm theo hướng chân núi Ngọc Linh thuộc huyện Đắc Tô tỉnh Kon Tum. Khi đoàn lên tỉnh Kon Tum, Ban Dân y Kon Tum cử thêm dược tá Nguyễn Thị Lê trợ giúp cho đoàn, dẫn đường lên núi Ngọc Linh. Sau nhiều ngày vượt suối băng rừng, đến 9 giờ sáng ngày 19 tháng 03 năm 1973, ở độ cao 1.800 mét so với mặt biển, đoàn đã phát hiện hai cây sâm đầu tiên và ngay buổi chiều cùng ngày đã phát hiện được một vùng sâm rộng lớn thuộc phía Tây núi Ngọc Linh. Sau 15 ngày nghiên cứu toàn diện về hình thái, sinh thái, quần thể, quần lạc, phân bố, di cư và phát tán, dược sĩ Đào Kim Long đã xác định núi Ngọc Linh là quê hương của cây sâm mới, đặc biệt quý hiếm, chưa từng xuất hiện tại bất cứ nơi nào khác trên thế giới.[8] Theo đánh giá của Tiến sĩ Trần Chí Liêm, Thứ trưởng Bộ Y tế Việt Nam: đây là cống hiến quan trọng cho khoa học, bổ sung tri thức mới về vùng phân bố chi Panax xuống tới vĩ tuyến 15 và bổ sung cho chi Panax họ Araliaceae một loài mới[1]. Sau khi sâm được phát hiện, Khu uỷ Khu 5 đã chỉ đạo Ban Dân y bí mật bảo vệ và khai thác, giao cho xưởng Dược Trung Trung Bộ chế biến làm thuốc phục vụ cán bộ, chiến sĩ và nhân dân; đồng thời gửi mẫu ra Bộ Y tế, Viện Dược liệu Hà Nội nghiên cứu.
Những năm sau khi hòa bình lập lại, tháng 10 năm 1978 một tổ công tác thứ hai lên vùng núi Ngọc Linh với nhiệm vụ ước lượng sơ bộ diện tích sâm mọc. Kết quả chuyến đi là việc tìm ra được một vùng dài hàng chục kilômét, có trữ lượng khoảng 6.000-7.000 cây sâm mọc dày đặc với mật độ từ 1 mét vuông một cây đến 7,8 mét vuông một cây.
Nǎm 1979, Ty Y tế Quảng Nam tổ chức điều tra ở 5 xã của huyện Trà My với sự giúp đỡ của Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh. Kết quả đợt điều tra là việc tìm thấy 1.337 cây trong 211 ô tiêu chuẩn. Trọng lượng trung bình thân rễ sâm là 5,26 gam; số thân có trọng lượng trên 25 gam là 7,39% và số thân rễ có trên 10 sẹo (ước tính trên 8 năm tuổi) là 36,9%. Đợt điều tra này đã thu được 1 thân rễ có tới 52 sẹo (ước tính cây trên 50 năm tuổi), đường kính 1,2 cm[7], tuy đây chưa phải là thân rễ sống lâu nhất. Trong những đợt tìm kiếm, điều tra về sau còn phát hiện ra cây khoảng 82 năm tuổi có rễ, củ và thân rễ dài hơn nửa mét[4].
Danh pháp khoa học
Ngày 8 tháng 6 năm 1973 tại văn phòng Ban Dân y Khu 5 dược sĩ Đào Kim Long, chủ nhiệm đề tài nghiên cứu sâm Ngọc Linh đã nêu rõ đặc điểm hình thái, sinh thái học, quần thể, thảm thực vật, khả năng thích nghi, cách phát tán, khả năng tái sinh của cây nhân sâm này, kèm theo báo cáo có các tiêu bản mẫu cây ép khô, ảnh chụp và 3 kg sâm đã phơi khô. Dược sĩ Đào Kim Long đã đặt tên khoa học của cây sâm Ngọc Linh này là Panax articulatus KL Dao (trong kháng chiến để giữ bí mật nên thường gọi là Sâm K5)[8], hay Panax articulatus Kim Long Đào theo tên người phát hiện.[9] 12 năm sau, tên Nhân sâm Việt Nam và tên khoa học là Panax vietnamesis Ha et Grushy, họ Ngũ gia Araliaceae, được công bố tại Viện Thực vật Kamarov (Liên Xô cũ) năm 1985, do Hà Thị Dung và I. V. Grushvistky đặt tên[8]. Áp dụng Quy tắc quốc tế về danh pháp thực vật công bố năm 1994 (ICBN - Tokyo code), điều 1, mục 3 phần C, danh pháp khoa học của sâm Ngọc Linh có thể được nối tên của người thứ hai công bố với tên người thứ nhất qua chữ ex, và khi đó tên khoa học của cây nhân sâm Ngọc Linh được viết hợp pháp theo luật quốc tế hiện nay sẽ phải là Panax articulatus KL Dao (1973) ex Ha et Gruskv (1985)[8].Đặc điểm
Sâm Ngọc Linh có dạng thân khí sinh thẳng đứng, màu lục hoặc hơi tím, nhỏ, có đường kính thân độ 4-8mm, thường tàn lụi hàng năm tuy thỉnh thoảng cũng tồn tại một vài thân trong vài năm. Thân rễ có đường kính 1–2 cm, mọc bò ngang như củ hoàng tinh trên hoặc dưới mặt đất độ 1–3 cm, mang nhiều rễ nhánh và củ. Các thân mang lá và tương ứng với mỗi thân mang lá là một đốt dài khoảng 0,5-0,7 cm, tuy sâm chỉ có một lá duy nhất không rụng suốt từ năm thứ 1 đến năm thứ 3 và chỉ từ năm thứ 4 trở đi mới có thêm 2 đến 3 lá[2]. Trên đỉnh của thân mang lá là lá kép hình chân vịt mọc vòng với 3-5 nhánh lá. Cuống lá kép dài 6-12mm, mang 5 lá chét, lá chét ở chính giữa lớn hơn cả với độ dài 12–15 cm, rộng 3–4 cm. Lá chét phiến hình bầu dục, mép khía răng cưa, chóp nhọn, lá có lông ở cả hai mặt. Cây 4-5 năm tuổi có hoa hình tán đơn mọc dưới các lá thẳng với thân, cuống tán hoa dài 10–20 cm có thể kèm 1-4 tán phụ hay một hoa riêng lẻ ở phía dưới tán chính. Mỗi tán có 60-100 hoa, cuống hoa ngắn 1-1.5 cm, lá đài 5, cánh hoa 5, màu vàng nhạt, nhị 5, bầu 1 ô với 1 vòi nhụy[2]. Quả mọc tập trung ở trung tâm của tán lá, dài độ 0,8 cm-1 cm và rộng khoảng 0,5 cm-0,6 cm, sau hai tháng bắt đầu chuyển từ màu xanh đến xanh thẫm, vàng lục, khi chín ngả màu đỏ cam với một chấm đen không đều ở đỉnh quả. Mỗi quả chứa một hạt, một số quả chứa 2 hạt và số quả trên cây bình quân khoảng 10 đến 30 quả.
Mọc dưới tán rừng ẩm, nhiều mùn, thích hợp với nhiệt độ ban ngày từ 20°C-25°C, ban đêm 15°C-18°C, sâm Ngọc Linh có thể sống rất lâu, thậm chí trên 100 năm[4], sinh trưởng khá chậm. Bộ phận dùng làm thuốc chủ yếu là thân rễ, củ và ngoài ra cũng có thể dùng lá và rễ con. Vào đầu tháng 1 hàng năm, sâm xuất hiện chồi mới sau mùa ngủ đông, thân khí sinh lớn dần lên thành cây sâm trưởng thành có 1 tán hoa. Từ tháng 4 đến tháng 6, cây nở hoa và kết quả. Tháng 7 bắt đầu có quả chín và kéo dài đến tháng 9. Cuối tháng 10, phần thân khí sinh tàn lụi dần, lá rụng, để lại một vết sẹo ở đầu củ sâm và cây bắt đầu giai đoạn ngủ đông hết tháng 12. Chính căn cứ vào vết sẹo trên đầu củ mỗi mùa đông đến mà người ta có thể nhận biết cây sâm bao nhiêu tuổi, phải ít nhất 3 năm tuổi tức trên củ có một sẹo (sau 3 năm đầu sâm chỉ rụng một lá) mới có thể khai thác[2], khuyến cáo là trên 5 năm tuổi[7]. Mùa đông cũng là mùa thu hoạch tốt nhất phần thân rễ của sâm[5].
Dược tính
Từ năm 1973 đến nay, đã có nhiều cơ quan, nhà khoa học trong và ngoài nước nghiên cứu về sâm Ngọc Linh, và gần 50 nghiên cứu sinh đã bảo vệ thành công luận án phó tiến sĩ, tiến sĩ từ các công trình nghiên cứu về loài cây quý hiếm này[8].Trong hai năm 1974 và 1975, Viện Dược liệu thuộc Bộ Y tế nghiên cứu thấy thành phần saponin triterpen của tam thất, nhân sâm và sâm Ngọc Linh có 9 hoặc 11 chất có Rf ngang nhau, màu giống nhau ở hai hệ dung môi khác nhau. Theo đánh giá của Nguyễn Minh Đức, Võ Duy Huấn trong nǎm 1994 thì từ sâm Ngọc Linh đã chiết được 50 hợp chất, xác định cấu trúc hóa học cho thấy 26 hợp chất có cấu trúc đã biết (thường thấy ở sâm Triều Tiên, sâm Mỹ, sâm Nhật) và 24 saponin pammaran có cấu trúc mới không bắt gặp tại các loại sâm khác trên thế giới. Sâm Ngọc Linh chứa chủ yếu các saponin triterpen, nhưng cũng là một trong những cây sâm có hàm lượng saponin khung pammaran cao nhất (khoảng 12-15%) và số lượng saponin nhiều nhất so với các loài khác của chi Panax. Ngoài ra trong sâm Ngọc Linh còn có 14 axít béo, 16 axít amin (trong đó có 8 axít amin không thay thế được) và 18 nguyên tố đa lượng, vi lượng[7].
Những kết quả nghiên cứu mới nhất bổ sung thêm danh sách saponin và axít amin dài hơn nữa. Theo tiến sĩ Nguyễn Bá Hoạt cán bộ Viện Dược liệu thì về mặt hoá học, thân rễ và rễ củ sâm Ngọc Linh hiện nay (2007) đã phân lập được 52 saponin trong đó 26 sanopin thường thấy ở sâm Triều Tiên, sâm Mỹ, sâm Nhật. Trong lá và cọng đã phân lập được 19 saponin pammaran, trong đó có 8 saponin có cấu trúc mới. Đã xác định được trong sâm Ngọc Linh 17 axít amin, 20 chất khoáng vi lượng và hàm lượng tinh dầu là 0,1%[4].
Tác dụng đối với sức khỏe
| Wikipedia tiếng Việt không bảo đảm tính pháp lý cho các thông tin có liên quan đến y học và sức khỏe. Đề nghị liên hệ và nhận tư vấn từ các bác sĩ hay các chuyên gia. |
Trạm Nghiên cứu Dược liệu tỉnh Quảng Nam-Đà Nẵng (trước đây) và Xí nghiệp Dược phẩm Đà Nẵng, trong bước đầu thực hiện bào chế sản phẩm thành dược liệu có giá trị thương mại, đã chế ra "Tinh sâm quy Ngọc Linh", "Sâm quy mật ong" v.v. có chứa sâm Ngọc Linh.
Bảo tồn và nhân giống
Sau khi dược tính và tác dụng đối với sức khỏe của sâm Ngọc Linh được công bố công khai trên các phương tiện thông tin đại chúng, những năm 80 của thế kỷ 20, trên thị trường tự do giá sâm Ngọc Linh tương đương giá sâm Triều Tiên và vào những năm 90, giá sâm Ngọc Linh còn đắt hơn sâm Triều Tiên nhiều lần. Theo dược sĩ Đào Kim Long thì ngay cả dân Hàn Quốc, Nhật Bản, xứ sở của sâm, cũng qua đây tìm cho được sâm Ngọc Linh để chữa bệnh[4]. Việc khai thác, mua bán và sử dụng tràn lan chưa có quy định quản lý, bảo vệ cùng các chính sách, giải pháp đầu tư, quy hoạch phát triển khiến trên 108 vùng sâm mọc tự nhiên giữa Quảng Nam và Kon Tum dần cạn kiệt, kéo theo hàng ngàn hecta rừng nguyên sinh bị tàn phá nặng nề.Trước nguy cơ tuyệt chủng của giống sâm quý, Chính phủ Việt Nam đã quyết định thành lập vùng cấm quốc gia ở khu vực có sâm mọc tập trung tại 2 tỉnh Kon Tum và Quảng Nam, đồng thời xếp sâm Ngọc Linh vào danh sách các loại cây cấm khai thác, mua bán bất hợp pháp.
Để bảo vệ và phát triển cây thuốc này cùng một số cây dược liệu khác, Trại dược liệu Trà Linh được thành lập tại Quảng Nam. Tính đến tháng 4 năm 1987, trại đã thu được 53,3 kg thân rễ, trồng được 81.000 cây sâm và đến tháng 9 nǎm 1992 trại đã có 100.000 cây. Từ nǎm 1985, Trại đã áp dụng các biện pháp bón phân và chǎm sóc để tǎng nǎng suất thân rễ, tǎng tỷ lệ nảy mầm và tỷ lệ cây sống.
Từ tháng 1 năm 1995, công việc nghiên cứu gieo trồng sâm Ngọc Linh được tiến hành một cách có hệ thống hơn tại Trại Dược liệu Trà Linh, với việc nhân giống bằng cây lai hữu tính và vô tính, gia tăng diện tích trồng, vận động bà con dân tộc thiểu số trong vùng nhận giống về nuôi. Kết quả của những nỗ lực từ Trại Dược liệu đã giúp tăng số lượng hạt đậu trên cây, tỷ lệ nảy mầu của hạt cao đến 75% khi gieo trồng và tỷ lệ cây sống khi trồng đại trà lên tới 95%. Đặc biệt, với việc áp dụng thành công phương pháp nhân giống vô tính bằng cách ươm đoạn đầu của thân rễ trong túi polyethylen hoặc ươm trên đất mùn cho tỷ lệ sống và đâm chồi tới 65%. Cây nhân bản vô tính mọc khỏe, nhanh, ra hoa sớm và năng suất thân rễ và củ cao hơn so với cây mọc từ hạt.
Đến nay, trại Trà Linh đã quản lý điểm trồng sâm trên 3ha với hơn 270.000 cá thể, trong đó gần 100.000 cây đang ra hoa đậu quả (cây trên 4 tuổi); đồng thời gieo ươm 50-70 ngàn cây giống mỗi năm. Trong khi đó, tại Kon Tum, lâm trường Ngọc Linh đang lưu giữ 4.000 mét vuông cây sâm ở xã Măng Ri (huyện Đăk Tô) nhưng trồng chưa đúng kỹ thuật nên cây còi cọc, ra hoa đậu quả không đáng kể nên trước mắt còn chưa sản xuất được giống.
Tiến tới một thương hiệu sâm Việt
Tuy cây sâm Ngọc Linh đã thoát nguy cơ tuyệt chủng nhưng độ an toàn còn thấp và mức độ đe dọa vẫn ở bậc E trong sách đỏ Việt Nam[11]. Chính phủ Việt Nam và Bộ Y tế đang từng bước nghiên cứu giải pháp đầu tư phát triển bền vững cho công nghiệp dược phẩm và xuất khẩu với việc đưa sâm Ngọc Linh trở thành cây trồng chính cho vùng cao, khai thác lợi thế khí hậu, thổ nhưỡng để trồng sâm theo hướng sản xuất hàng hóa và tạo vùng nguyên liệu, hướng tới khẳng định một thương hiệu "sâm Việt Nam" [5] như "sâm Triều Tiên", "sâm Trung Quốc", "sâm Nhật Bản", "sâm Mỹ". Cùng với hướng mở rộng diện tích trồng sâm là sự nghiêm cấm khai thác khi cây sâm còn non, chưa đủ 6 tuổi, và các nhà khoa học cũng đồng thời tiến hành nghiên cứu thăm dò tại những vùng núi khác có khí hậu, cao độ tương đương thuộc Trung Trung bộ, để xác định và mở rộng vùng sinh trưởng của sâm.Tuy vậy, loại sâm quý này bị làm giả và bày bán trên thị trường. Sâm giả là củ tam thất ngũ điệp, mọc nhiều ở vùng núi cao thuộc một số tỉnh phía bắc Việt Nam và vùng Vân Nam (Trung Quốc). Lá củ tam thất nhọn hơn, lông tơ của lá cứng hơn, nhưng củ thì giống y sâm Ngọc Linh. Khi nấu nước uống, củ tam thất đắng nghét chứ không có vị đắng lẫn ngọt mát đặc trưng của sâm Ngọc Linh. Loại củ này chỉ có giá chừng vài trăm ngàn đồng/kg nhưng khi đội lốt sâm Ngọc Linh, giá lên đến vài chục triệu đồng/kg[12].
Những củ tam thất này được bơm chất kích thích trong quá trình trồng để lên mầm sớm, giúp vòng đời của cây nhanh hơn so với tự nhiên nhằm tạo nên những mắt giống củ sâm Ngọc Linh thật. Ngoài ra, vị đắng ngọt của sâm cũng được làm giả rất nguy hiểm bằng cách tẩm hóa chất vào củ tam thất hay tiêm chất bảo quản để giữ củ tươi lâu[12].
Thông tin khác
Năm 2003, người ta công bố một thứ của loài này với danh pháp Panax vietnamensis Ha Thi Dung & Grushv. var. fuscidiscus K.Komatsu , S.Zhu & S.Q.Cai có tại khu vực núi cao khoảng 1.800 m ở huyện tự trị Kim Bình, châu Hồng Hà, tỉnh Vân Nam, Trung Quốc.
Tầm sâm quý - Thú chơi tốn kém, gặp lắm lọc lừa
Khi tiền không còn là vấn đề bận tâm chính, khi ngồi
trên núi tiền, lắm quý ông ở chốn phồn hoa đô hội đất phương Nam lao
vào các khoản ăn chơi... từ trong sáng đến đen tối. Từ thú tậu cổ vật,
sắm siêu xe, săn chân dài đến chơi cây cảnh, gửi niềm đam mê vào siêu
khuyển…, hầu như những ngón chơi thời thượng, đình đám của các "tu mi
nam tử" lắm tiền đều đã được PV Chuyên đề ANTG tiếp cận thấu ngọn
ngành. Ấy nhưng giữa lúc tưởng chừng chẳng còn thú vui gì của các ông
mà mình chưa được biết thì mới đây, được sự "dắt mối" của vài tay chơi,
chúng tôi được rộng mắt với thú tiêu khiển đẳng cấp hơi bị lạ: Săn sâm
quý!
| Theo các tay chơi, đây chính là "lá bùa" giúp nhận biết mẫu sâm quý có thực sự quý hay không. |
Cận cảnh những tay chơi thứ dữ
Nhắc đến sâm, đặc biệt là nhân sâm, người ta thường liên tưởng đến những hũ rượu giá tiền triệu bên trong ngâm củ sâm "râu tóc" lòng thòng rất giống dáng người mà chỉ nhìn thôi, người ta sẽ liên tưởng ngay đến cái sự bổ tuyệt đỉnh của nó. Sâm ngâm rượu, ngâm mật ong vốn dĩ được người đời xem như "thần dược" nên với việc có được một hoặc vài hũ sâm quý như thế với những người lắm tiền, điều ấy quá trần ai, huống chi với tầng lớp bình dân, chỉ có thể gọi là ước mơ.
Nói như thế để nhấn mạnh rằng sâm quý rất hiếm nên không phải ai có tiền cũng có cơ hội mua được. Quý hiếm là vậy nhưng thật bất ngờ ở đất Sài Gòn có những tay chơi sở hữu hàng chục, hàng trăm hũ sâm, củ sâm được liệt vào dạng quý hiếm với đủ chủng loại. Những người như thế, không phải ai cũng biết và có cơ hội được ngắm "kho báu" của họ, cũng như được họ thổ lộ những chuyện liên quan đến cái thú chơi có phần hơi bị lạ này!
Được một lương y "bắc cầu", chúng tôi làm quen với ông Hồ Ngạnh, người tỉnh Quảng Nam, sống tại TP HCM hơn 40 năm qua, chủ nhân của hơn 2.000 lít rượu sâm có nguồn gốc Việt Nam. Trò chuyện về kho rượu quý của mình, ông Ngạnh bảo giá trị khó quy đổi thành tiền bởi có củ sâm ông mua chỉ vài chục triệu đồng nhưng có người "máu", mê như điếu đổ cái thân hình dài gần 2m của nó với phần gốc rất giống dáng hình mỹ nữ đã ngỏ lời được nhượng quyền với cái giá gấp 4 lần nhưng ông vẫn chưa gật đầu.
Ông Ngạnh bật mí không chỉ sâm ngọc linh, kho rượu sâm của ông còn có sự hiện diện của hầu như dược thảo đất Việt có tên sâm như sâm bố chính, sâm cau, sâm đại hành, sâm mây, sâm hoàn hương, đẳng sâm, sâm đất… "Lúc đầu tui chỉ chơi sâm ngọc linh nhưng sau thấy nhiều tay lao vào khiến thú vui giảm dần giá trị nên mới dần chuyển sang săn các loại sâm kể trên. Riết rồi cũng tạo được gia tài kha khá".
Vào mê trận của thú chơi sâm quý, những tưởng ông Ngạnh là tay chơi thứ dữ, nhưng khi bước vào tư gia của ông H., ngụ quận 7, tôi thật sự choáng ngợp trước "rừng" sâm quý được ngâm rượu, ngâm mật ong bày trong căn phòng rộng gần 100m 2 của ông này ở khu Phú Mỹ Hưng. Ông H. người Việt gốc Hoa, là chủ của nhiều cửa hàng kinh doanh dược liệu ở phố thuốc Đông dược Hải Thượng Lãn Ông, quận 5. Sẵn nghề, sẵn mối quan hệ với dân cung ứng nguồn dược liệu, lại có niềm đam mê sưu tầm thảo dược quý nên hơn 30 năm qua, ông "nhặt nhạnh" không chỉ sâm quý có nguồn gốc Việt Nam mà còn cả sâm ở nhiều quốc gia trên thế giới.
"Thú chơi gì cũng vậy, đều phân tầng chia cấp hẳn hoi" - ông H., mở đầu câu chuyện lùng sâm quý của mình bằng khẳng định ấy. Theo ông H., tùy gu mà có người sưu tầm một loại, hoặc nhiều loại sâm. Rồi có người chơi sâm chỉ chuyên tâm săn lùng những củ sâm có hình dáng lạ như giống người, có dáng thế rồng bay phượng múa hay hình chim thú… Lại có tay chơi chỉ khoái săn những củ sâm lâu năm tuổi vì suy nghĩ sâm càng nhiều tuổi thì càng có nhiều dược chất: "Đó là chưa kể người sưu tầm sâm vì đam mê thực sự, người săn để bán mua, nói chung là cái thú săn sâm quý chia thành rất nhiều trường phái".
Hỏi đang sở hữu bao nhiêu hũ rượu, ông H. khiêm tốn rằng "hai anh em mình uống ba đời hổng hết". Hỏi có bao nhiêu loại sâm trên thế gian trong hầm rượu của mình, ông H. cười khùng khục bảo hầu như các loại sâm quý quốc nội lẫn ngoại quốc ông đều "nắm trong tay". Nhắc chuyện sâm ngoại, ông H. liệt kê một loạt nào là sâm Nhật Bản, sâm Hàn Quốc, sâm Cao Ly, sâm Tây Bá Lợi Á hay còn gọi sâm Liên Xô… "Những loại sâm này người ta bán tràn lan nhưng tôi không bao giờ liếc mắt. Đã là dân chơi sâm thì phải đến tận nơi thấy tận mắt mới mong mua đúng hàng xịn. Bằng không dễ lâm cảnh mua trúng sâm đểu với giá trên trời lắm!" - ông H. bảo.
Thú chơi tốn kém, kỳ công
Để có được bộ sưu tập rượu sâm thuộc loại khủng kia, ông Ngạnh tiết lộ đã hàng trăm lần "lên rừng xuống biển, ra Bắc vào Trung, đặt chân đến núi rừng của hầu khắp các tỉnh thành", nói chung là rất kỳ công. Và chính cái sự dịch chuyển ấy, "hễ nghe nói ai đào được sâm quý, vùng nào phát hiện sâm quý là lên đường" cũng là cái thú của dân chơi sâm.
Cũng nhờ chơi sâm mà ông Ngạnh từ dân dốt đặc cái chuyện cây thuốc quý nay rành rẽ như chuyên gia đông y, có thể nói vanh vách hình dáng, đặc tính, vùng phân bố, giá trị dược liệu, tác dụng của từng loại sâm trong bộ sưu tập. "Sâm đại hành là loài sâm mọc hoang ở khắp nơi, dùng trị các chứng ung nhọt. Sâm cau mọc nhiều ở các tỉnh phía Bắc, rất hiệu quả khi chữa các chứng suy thận, liệt dương… Còn sâm mây, sâm nam thì khỏi phải nói, nó giải độc, tăng cường sức đề kháng, dùng để bồi bổ cho người bệnh có thể trạng kém thì cứ như siêu dược".
Sau khi liệt kê chi tiết một vài hũ sâm trong bộ sưu tập của mình, ông Ngạnh lại thổ lộ khi biết ông đam mê và rành rẽ về sâm, nhiều người khi có nhu cầu dùng sâm, hay muốn mua sâm đã alô nhờ ông tư vấn, thẩm tra xem đó là hàng giả hay thiệt. Ông Ngạnh đúc kết: "Tôi mê cái thú chơi sâm này còn vì cái cảm giác mình được nhiều người tin cậy, không bị nhìn với con mắt của tay chơi hợm đời và có thể giúp được nhiều người".
| Cận cảnh những hũ rượu sâm quý trong bộ sưu tập sâm của ông Ngạnh. |
Không như ông Ngạnh, ông Kình - "chuyên gia" sưu tập sâm quý nghe đâu vượt xa ông H. khẳng định đã là dân chơi sâm thứ thiệt khi luận về đẳng cấp sẽ không có kiểu vỗ ngực xưng tên, bởi chơi sâm chẳng khác gì chơi cổ vật. Với thú chơi đồ cổ, có người chỉ thích săn lùng kiếm báu nhưng lại có người chỉ chăm bẵm vào việc kiếm tìm những chiếc đèn cổ trăm năm. "Cùng một thú chơi nhưng mỗi người chơi mỗi mảng nên không thể luận xét ai hơn ai được" - ông Kình, giải thích.
Như người chơi cổ vật, hay nuôi chim thú cảnh, sau những thời khắc căng thẳng trong công việc, với những tín đồ của thú chơi sâm, được thả mình trong thư phòng riêng tư, tĩnh lặng ngắm nhìn những củ sâm muôn hình vạn trạng, cảm giác mệt mỏi như tan biến, như hồi phục sinh lực. Ông H. bày tỏ: "Đến với thú sưu tập sâm, mỗi người có mỗi kiểu, quan điểm khác nhau nhưng tựu trung lại đều có cùng nhận định, sẻ chia rằng sâm là dược liệu vô cùng quý và hiếm được ngành y học cổ truyền và dân gian qua bao đời xem như là "thần dược". Phàm thứ gì quý và hiếm thì ai lại chẳng muốn sở hữu, nhất là cái thứ quý và hiếm ấy không như cổ vật đơn thuần chỉ được ngắm, với thú chơi sâm, không chỉ no con mắt, chủ nhân của nó có thể dùng tẩm bổ, đãi bạn chí tình, thú không sao kể xiết".
Một tay chơi kín tiếng khác bỏ nhỏ cái thú của niềm đam mê săn sâm quý là mình thỏa niềm đam mê sở hữu những hũ rượu sâm quý thuộc loại độc, lại có thứ để dành tẩm bổ cho chính mình và người thân. "Khi cần thiết nó cũng là quà tặng giá trị cho những người thân thích".
Thú chơi gặp lắm lọc lừa!
Nói chuyện lọc lừa trong cái thú chơi sâm, những người trong cuộc nêu ra vô số trường hợp man trá. "Thú chơi gì cũng vậy, khi chơi là người ta chơi có hội, có đoàn, có giao du, có trao đổi. Lắm tay ma mãnh nhận thấy đây là cơ hội vàng để chúng hốt bạc nên đã len lỏi vào những hội nhóm này rồi giở trò, đóng kịch và hậu quả là có nhiều người khóc ròng vì chi hàng chục, có khi hơn trăm triệu đồng cho củ sâm xịn gốc đểu" - ông H. bức xúc: "Chỉ riêng sâm trồng và sâm tự nhiên thì giá trị đã chênh nhau một trời một vực rồi. Ví như một ký sâm ngọc linh nguồn gốc tự nhiên lên đến hơn 100 triệu đồng nhưng nếu là sâm trồng, giá có khi chưa đến phân nửa. Vấn đề ở chỗ là nếu không rành rẽ thì một tay chơi mới chập chững vào cuộc làm sao nhận biết đâu là sâm rừng đâu là sâm trồng. Có khi đánh hơi thấy con mồi của mình chẳng biết gì về sâm, bọn gian đã trao cho họ củ sâm ngọc linh trăm triệu đồng có gốc là sâm tam thất giá chỉ vài triệu đồng".
Theo phân tích của những tay chơi sâm, chiêu thức để bọn gian đưa con mồi vào thòng lọng khá tinh vi nhưng cũng dễ nhận biết. Sau một thời gian sinh hoạt trong một hội chơi sâm nào đấy, ngày nọ tay hội viên gian manh sẽ tung lên diễn đàn với lời nhắn "em xin đưa lên vài hình ảnh của một củ sâm ngọc linh để các bác chuẩn đoán xem có phải là hàng khủng không nhé?".
Ngay sau đó, cũng chính tay nọ với sự hỗ trợ của một vài đồng bọn khác liên tục tung những lời bình rằng qua nghiên cứu, chuẩn đoán thấy đây đúng là củ sâm ngọc linh hàng chục năm tuổi rồi hè nhau "chúc mừng bạn đã tầm được của quý"… và ngỏ lời được đổi quyền sở hữu, tiền bạc không thành vấn đề. Khi thời cơ chín muồi, tay hội viên trời ơi kia sẽ đánh tiếng cần tiền xoay sở một số việc nên quyết định bán củ sâm quý, nghe vậy sẽ có con mồi mới gia nhập hội hăng hái lao vào với suy nghĩ hàng đã thẩm định rồi nên không lo kiểm chứng và… lãnh đủ!
Những chuyện lọc lừa kiểu như thế vốn xảy ra nhan nhản và trong rất nhiều trường hợp khổ chủ bị trúng quả đau vẫn không biết mình bị lừa. "Với những người thích sưu tầm sâm quý mới vào cuộc chơi, để không dính đòn của bọn xấu thì đừng nên đụng gì vơ nấy. Tốt nhất chỉ chơi chuyên canh, nghĩa là chỉ tập trung sưu tầm một loại nào đó như sâm tam thất, sâm ngọc linh hay đẳng sâm… Khi rành rẽ rồi thì có thể mở rộng thú vui sang những loại khác, như vậy sẽ giúp mình không bị lạc lối" - ông Ngạnh, lưu ý.
Ông chủ của mấy cửa hiệu thuốc ở phố Đông y Hải Thượng Lãn Ông thì có chia sẻ khác. Theo ông này, đã là sâm quý thì phải đi kèm với giấy chứng nhận chất lượng mẫu sâm. Một củ sâm, đặc biệt là ngọc linh trị giá hàng chục triệu đồng, có khi hơn nên để "chắc ăn" đó là sâm thật hay dỏm thì phải mang đến Trung tâm Đào tạo nghiên cứu phát triển thuốc có nguồn gốc tự nhiên thuộc Khoa Dược Trường đại học Y dược TP HCM, hay Trung tâm Sâm và Dược liệu TP HCM (thuộc Viện Dược liệu, Bộ Y tế) phân tích.
Sau khi nhận mẫu nguyên liệu tươi có hình ảnh đối chứng với yêu cầu "phân tích có phải sâm ngọc linh hay không", nơi này sẽ áp dụng phương pháp phân tích sắc ký lớp mỏng và sắc ký mỏng hiệu năng cao. Nếu đưa ra kết quả "mẫu nguyên liệu gửi phân tích có thành phần saponin, majonosid R2, ginse nosiRf1, Rb1 và Rb tương tự mẫu Sâm Ngọc Linh chuẩn', thì xem như ổn. Sau 3 ngày sẽ có kết quả!
Chơi sâm hay sưu tập sâm là thú đam mê kỳ công và tốn tiền tỉ. Mà thường thú chơi nào cũng vậy, càng sặc mùi tiền thì càng gắn liền với những lọc lừa man trá. Đành rằng tâm sự của không ít người sưu tầm sâm rất trong sáng, vừa thỏa niềm đam mê vừa giúp những người có nhu cầu sâm quý để chữa bệnh hiểm nghèo nhưng nếu thiếu kiến thức và ý thức đề cao cảnh giác thì cái sự giúp ấy lắm khi gây hại, bởi để làm giả sâm xịn, bọn gian không ngần ngại đẽo gọt, tẩm hóa chất (tạo màu và có vị đắng) vào đồ rởm
Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
| Bài viết này có chứa các ký tự Triều Tiên. Nếu không được hỗ trợ hiển thị đúng, bạn có thể sẽ nhìn thấy các ký hiệu chấm hỏi, ô vuông, hoặc ký hiệu lạ khác thay vì các ký tự Chosŏn'gŭl hay Hanja. |
Bài này nói về chính thể nằm tại phía nam bán đảo Triều Tiên. Trong tiếng Triều Tiên, Hàn Quốc còn nói về thực thể bao gồm toàn bộ bán đảo này.
Mục từ "Đại Hàn" dẫn đến bài này. Xin đọc về bài nói về tiết khí tại Đại hàn.
Xin xem các mục từ khác có tên tương tự ở Hàn quốc.
| 대한민국 大韓民國 Daehan Minguk Đại Hàn Dân Quốc |
||||||
|---|---|---|---|---|---|---|
|
||||||
| Khẩu hiệu 홍익인간 (Hong-i Gin-gan, Hoằng Ích Nhân Gian 弘益人間) Cống hiến cho hạnh phúc của nhân loại |
||||||
| Quốc ca 애국가 "Aegukga" "Ái quốc ca"  |
||||||
| Thủ đô (và là thành phố lớn nhất) |
Seoul |
|||||
| Ngôn ngữ chính thức | Tiếng Hàn | |||||
| Chính phủ | Cộng hòa tổng thống | |||||
| • | Tổng thống | Park Geun-hye | ||||
| • | Thủ tướng | Jung Hong-won | ||||
| Lập pháp | Quốc hội Hàn Quốc | |||||
| Thành lập | ||||||
| • | Thành lập Cổ Triều Tiên | 2333 TCN[1] | ||||
| • | Bị Nhật chiếm đóng | 29 tháng 8, 1910 | ||||
| • | Tuyên bố độc lập | 1 tháng 3, 1919 | ||||
| • | Chính phủ lâm thời | 13 tháng 4, 1919 | ||||
| • | Giải phóng, chia cắt Bắc Nam | 15 tháng 8, 1945 | ||||
| • | Hiến pháp | 17 tháng 7, 1948 | ||||
| • | Tuyên bố chính phủ | 15 tháng 8, 1948 | ||||
| Diện tích | ||||||
| • | Tổng số | 100.140 km² (hạng 108) | ||||
| • | Nước (%) | 0,3% | ||||
| Dân số | ||||||
| • | Ước lượng 2012 | 48.860.500[2] (hạng 25) | ||||
| • | Mật độ | 500 /km² (hạng 21) | ||||
| GDP (PPP) | Ước tính 2009 | |||||
| • | Tổng số | 1,364 ngàn tỉ đô la[3] | ||||
| GDP (danh nghĩa) | Ước tính 2009 | |||||
| • | Tổng số | 832,512 tỉ đô la[3] | ||||
| • | Bình quân đầu người | 17.074 đô la[3] | ||||
| Gini? (2007) | 31,3[4] (thấp) | |||||
| HDI (2007) | 0,937[5] (rất cao) (hạng 26) | |||||
| Đơn vị tiền tệ | Đại Hàn Dân Quốc Weon (KRW) |
|||||
| Múi giờ | Giờ tiêu chuẩn Triều Tiên (UTC+9) | |||||
| Cách ghi ngày tháng | yyyy년 mm월 dd일 yyyy/mm/dd (CE) |
|||||
| Lái xe bên | Phải | |||||
| Tên miền Internet | .kr | |||||
| 1 | Hệ thống điện thoại di động CDMA, WCDMA, HSDPA và WiBro | |||||
| 2 | Điện dân dụng 220V/60 Hz, CEE 7/7 sockets | |||||
Hàn Quốc chụp từ vệ tinh vào tháng 1 năm 2004
Những chứng cứ khảo cổ học cho thấy bán đảo Triều Tiên đã có người sinh sống từ Thời đại đồ đá cũ.[9][10] Lịch sử Triều Tiên bắt đầu khi nước Cổ Triều Tiên thành lập 2333 TCN bởi Đàn Quân. Sau thời kỳ Tam Quốc Triều Tiên, Triều Tiên trải qua triều đại Cao Ly (Goryeo) và triều đại Triều Tiên (Joseon) trong một đất nước thống nhất cho đến cuối Đế quốc Đại Hàn năm 1910, khi đó Triều Tiên bị Nhật Bản sáp nhập. Sau khi được giải phóng và bị chia cắt vào cuối Đệ nhị Thế chiến, quốc gia này trở thành hai nước là Bắc Triều Tiên và Hàn Quốc. Hàn Quốc được thành lập năm 1948 như một nền dân chủ. Chiến tranh Triều Tiên kết thúc bằng hiệp định ngừng bắn. Kinh tế Hàn Quốc phát triển vượt bậc và trở thành một nên kinh tế lớn.[11]
Hàn Quốc hiện là một nước Dân chủ đầy đủ và theo chế độ cộng hòa tổng thống bao gồm 16 đơn vị hành chính. Hàn Quốc là một nước phát triển có mức sống cao, có nền kinh tế phát triển theo phân loại của Ngân hàng Thế giới và IMF.[12][13] Hàn Quốc là nền kinh tế lớn thứ 4 ở châu Á và thứ 15 trên thế giới. Nền kinh tế dựa vào xuất khẩu, tập trung vào hàng điện tử, ô tô, tàu biển, máy móc, hóa dầu và rô-bốt. Hàn Quốc là thành viên của Liên hiệp quốc, WTO, OECD và nhóm các nền kinh tế lớn G-20. Hàn Quốc cũng là thành viên sáng lập của APEC và Hội nghị cấp cao Đông Á và là đồng minh không thuộc NATO của Hoa Kỳ. Gần đây, Hàn Quốc đã tạo ra và tăng cường sự phổ biến văn hóa đặc biệt là ở châu Á, còn được gọi là Làn sóng Hàn Quốc.[14][15]
Mục lục
|
Tên gọi
"Đại Hàn" trong "Đại Hàn dân quốc" là lấy từ quốc hiệu "Đại Hàn đế quốc" của vương triều Triều Tiên, được sử dụng từ năm 1897 đến năm 1910 khi Triều Tiên bị sáp nhập vào Nhật Bản. Từ "Hàn" bắt nguồn từ "Tam Hàn" là ba liên minh bộ lạc gồm Mã Hàn, Thìn Hàn và Biện Hàn tưngf tồn tại ở nam bộ bán đảo Triều Tiên vào khoảng cuối thế kỷ thứ 2 trước Công nguyên đến thế kỷ thứ 4 trong Công nguyên. Trong các thư tịch cổ còn giữ được đến ngày nay thì các tên gọi Tam Hàn, Mã Hàn, Thìn Hàn và Biện Hàn xuất hiện sớm nhất là trong Hậu Hán thư, một bộ sách sử của Trung Quốc được biên soạn vào thời Đông Hán. "Hàn" là phiên âm của từ tiếng Triều Tiên "han". "Han" có cùng nguồn gốc với tôn hiệu "khắc hãn" của các dân tộc du mục Bắc Á, đều là tôn hiệu dành cho thủ lĩnh của bộ lạc. Tam Hàn là tổ tiên trực hệ của người Triều Tiên. Sau thời Tam Hàn, "Hàn" dần trở thành biệt xưng của dân tộc Triều Tiên."Dân quốc" là cách dịch cũ của người Trung Quốc đối với từ "nước cộng hoà" trong các ngôn ngữ phương Tây được truyền nhập tới Triều Tiên và Việt Nam.. Về sau từ "dân quốc" trong tiếng Trung, tiếng Hàn và tiếng Việt đã bị thay thế bắn một từ Hán ngữ Nhật chế là "cộng hoà" (Hán văn: 共和).
Lịch sử
Thời Nhật Bản thống trị Triều Tiên từ năm 1910 đến 1945 chấm dứt cùng với Thế chiến thứ hai. Năm 1945, Triều Tiên bị chia cắt thành hai miền. Liên bang Xô viết chiếm đóng miền bắc cho đến vĩ tuyến 38 và Hoa Kỳ chiếm đóng từ vĩ tuyến 38 về nam. Hoa Kỳ và Liên bang Xô viết không thể đồng thuận về việc áp dụng Đồng uỷ trị ở Triều Tiên.
Vào tháng 11 năm 1947, Đại Hội đồng Liên Hiệp Quốc đã đề ra một giải pháp tiến hành tổng bầu cử tại Triều Tiên dưới sự hỗ trợ của một Ủy ban Liên hợp quốc. Tuy nhiên, Liên bang Xô viết đã khước từ việc tuân theo giải pháp này và từ chối những ảnh hưởng của Ủy ban Liên Hiệp Quốc đối với nửa phía Nam của bán đảo.
Hội đồng Liên Hiệp Quốc sau đó đã đưa ra một giải pháp khác kêu gọi bầu cử tại các địa phương với sự giúp đỡ của Ủy ban Liên Hiệp Quốc. Những cuộc bầu cử đầu tiên được tiến hành vào ngày 10 tháng 5 năm 1948, tại những tỉnh nằm ở phía Nam vĩ tuyến 38. Vĩ tuyến này đã trở thành đường chia cắt bán đảo Triều Tiên thành hai miền nam và bắc Triều Tiên.
Điều này dẫn tới việc thành lập các chính phủ riêng biệt ở miền bắc và miền nam, Cộng hoà Dân chủ Nhân dân Triều Tiên ở phía bắc và Đại Hàn Dân Quốc ở phía nam, mỗi bên đều tuyên bố mình là chính phủ hợp pháp của toàn bộ lãnh thổ Triều Tiên.
Căng thẳng tăng lên giữa hai chính phủ ở miền bắc và miền nam cuối cùng dẫn tới Chiến tranh Triều Tiên, khi ngày 25 tháng 6 năm 1950, Quân đội Nhân dân Triều Tiên vượt vĩ tuyến 38, buộc tội miền nam đã vượt qua trước, và tấn công—Chiến tranh Triều Tiên bùng nổ. Hoa Kỳ và Liên Hiệp Quốc hậu thuẫn Đại Hàn Dân Quốc, còn đứng đằng sau Cộng hoà Dân chủ Nhân dân Triều Tiên là Liên Xô và Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Cuộc chiến kéo dài tới ngày 27 tháng 7 năm 1953, khi lực lượng Liên Hiệp Quốc và Quân đội Nhân dân Triều Tiên cùng Chí nguyện quân Trung Quốc ký kết Thoả thuận đình chiến Chiến tranh Triều Tiên. Vùng phi quân sự Triều Tiên phân chia hai nước, và bán đảo Triều Tiên bị chia cắt cho đến ngày nay.
Gần 3 triệu người thiệt mạng hoặc bị thương và hàng triệu người khác mất nhà cửa hoặc chia lìa những người thân trong gia đình trong cuộc chiến tranh này.
Sau đó Cộng hoà Dân chủ Nhân dân Triều Tiên tiếp tục theo đuổi sự nghiệp thống nhất đất nước trên cơ sở lập luận "một Triều Tiên", không công nhận chính phủ ở miền nam và chọn con đường thống nhất đất nước bằng cách mạng xã hội chủ nghĩa còn Hàn Quốc coi chính phủ của mình là thực thể hợp pháp trên bán đảo Triều Tiên và sự thống nhất là sự mở rộng chủ quyền quốc gia. Những quan điểm cứng nhắc, không nhân nhượng này khiến cho quá trình hòa giải giữa hai bên không thể thực hiện được cho đến tận thập niên 1960. Đến thập niên 1970 quan hệ hai bên dần được cải thiện. Hai bên Triều Tiên công nhận chính phủ của nhau. Năm 1991 cả hai nước được cả hai phe công nhận để chính thức gia nhập Liên hiệp quốc cùng một lúc. Hàn Quốc đã đầu tư kinh tế và là nước chủ yếu viện trợ lương thực giúp người dân Cộng hoà Dân chủ Nhân dân Triều Tiên vượt qua nạn đói thập niên 1990 làm chết 2 triệu người thông qua chương trình lương thực Thế giới WEP của Liên hiệp quốc.
Tổng thống Lee Myung-Bak
Park Geun-hye con của Tổng thống Park Chung-hee và là nữ Tổng thống đầu tiên của Hàn Quốc
Năm 1980 Chun Doo-hwan được một hội đồng bầu cử bầu lên làm tổng thống. Tới năm 1987 hiến pháp được sửa đổi, theo đó nhân dân Hàn Quốc lại được quyền trực tiếp bầu ra tổng thống. Các tổng thống tiếp theo là tướng Roh Tae-woo (1987) và Kim Young-sam (1992). Năm 1997, Tổng thống Kim Dae-jung được trao giải Nobel hoà bình vì những nỗ lực của ông trong việc bình thường hoá quan hệ với CHDCND Triều Tiên. Năm 2003 học trò của ông, Roh Moo-hyun kế nhiệm chức Tổng thống Hàn Quốc.
Hằng ngày vẫn có công dân biểu tình chính trị trước Nhà Xanh
Tái thống nhất (Tongil) với Bắc Triều Tiên là một chủ đề chính trị đang được bàn luận ở Hàn Quốc hiện nay, nhưng vẫn chưa có hiệp định hoà bình nào được kí kết. Luật an ninh quốc gia Hàn Quốc hiện vẫn không cho phép người dân tiếp nhận bất cứ thông tin nào từ phía CHDCND Triều Tiên. Tổng thống Roh Moo-hyun đã nghĩ tới việc dỡ bỏ luật này, nhưng hiện tại nó vẫn chưa được thực thi.
Năm 2000, hai chính phủ đã chính thức gặp gỡ với nhau. Cuộc gặp gỡ này được xem như thắng lợi của chính sách ánh dương trong việc bình thường hoá quan hệ hai miền Triều Tiên.
Địa lý
Bản đồ Hàn Quốc
Bờ biển đảo Jeju.
Thành phố lớn nhất Hàn Quốc là Seoul (Hán Thành), dân số chính thức khoảng trên 10 triệu người, nằm ở phía Tây Bắc. Những thành phố lớn khác là Incheon (Nhân Xuyên) ở phía Tây Seoul, Daejeon (Đại Điền) ở miền trung, Kwangju (Quang Châu) ở phía Tây Nam, Daegu (Đại Khâu) và Busan (Phủ San) ở phía Đông Nam.
Khí hậu
Những cơn mưa nặng hạt tập trung vào một quãng thời gian ngắn ngủi trong mùa hè. Mùa mưa được gọi là Jangma. Vào mùa đông nhiệt độ thường xuyên dưới 0°C và có thể xuống rất thấp. Gió mùa mang không khí lạnh từ Siberi thổi tới.Đơn vị hành chính
| Tên | Hangul | Hanja | âm Hán Việt | Dân số |
|---|---|---|---|---|
| Thành phố đặc biệt (thủ đô) (Teukbyeolsi) | ||||
| Seoul | 서울특별시 | 서울特別市 | Seoul đặc biệt thị | 9,794,304 |
| Thành phố lớn (Quảng vực thị) (Gwangyeoksi) | ||||
| Busan | 부산광역시 | 釜山廣域市 | Phủ San quảng vực thị | 3,635,389 |
| Daegu | 대구광역시 | 大邱廣域市 | Đại Khâu quảng vực thị | 2,512,604 |
| Incheon | 인천광역시 | 仁川廣域市 | Nhân Xuyên quảng vực thị | 2,628,000 |
| Daejeon | 대전광역시 | 大田廣域市 | Đại Điền quảng vực thị | 1,442,857 |
| Gwangju | 광주광역시 | 光州廣域市 | Quang Châu quảng vực thị | 1,456,308 |
| Ulsan | 울산광역시 | 蔚山廣域市 | Uất Sơn quảng vực thị | 1,087,958 |
| Tỉnh (đạo) (Do) | ||||
| Gyeonggi | 경기도 | 京畿道 | Kinh Kỳ đạo | 10,415,399 |
| Gangwon | 강원도 | 江原道 | Giang Nguyên đạo | 1,592,000 |
| Chungcheong Bắc | 충청북도 | 忠淸北道 | Trung Thanh Nam đạo | 1,462,621 |
| Chungcheong Nam | 충청남도 | 忠淸南道 | Trung Thanh Bắc đạo | 1,840,410 |
| Jeolla Bắc | 전라북도 | 全羅北道 | Toàn La Bắc đạo | 1,890,669 |
| Jeolla Nam | 전라남도 | 全羅南道 | Toàn La Nam đạo | 1,994,287 |
| Gyeongsang Bắc | 경상북도 | 慶尙北道 | Khánh Thượng Bắc đạo | 2,775,890 |
| Gyeongsang Nam | 경상남도 | 慶尙南道 | Khánh Thượng Nam đạo | 2,970,929 |
| Tỉnh tự trị (đặc biệt tự trị đạo) (Teukbyeoljachi-do) | ||||
| Jeju | 제주특별자치도 | 濟州特別自治道 | Tế Châu đặc biệt tự trị đạo | 560,000 |
| Thành phố tự trị (đặc biệt tự trị thị) (Teukbyeol-jachisi) | ||||
| Sejong | 세종특별자치시 | 世宗特別自治市 | Thế Tông đặc biệt tự trị thị | 122,263 |
Chính trị
Người đứng đầu Đại Hàn Dân quốc là Tổng thống do dân trực tiếp bầu ra mỗi năm năm một lần và không được phép tái ứng cử. Tổng thống là đại diện cao nhất của quốc gia và có quyền chỉ huy quân đội (tương đương chức: Tổng Tư lệnh). Thủ tướng do Tổng thống chỉ định và lãnh đạo chính phủ. Chính phủ có tối thiểu 15 và tối đa là 30 thành viên. Thành viên chính phủ do thủ tướng chỉ định. Chức vụ thủ tướng cũng như bộ trưởng phải được sự thông qua của quốc hội.Quốc hội Hàn Quốc chỉ có một viện và được gọi là 국회 (國會, Gukhoe, Quốc hội). Đại biểu quốc hội được bầu mỗi bốn năm một lần. Quốc hội có tất cả 299 đại biểu.
Cơ quan quan trọng thứ ba trong hệ thống chính trị Hàn Quốc là Toà án tối cao. Cơ quan này theo dõi hoạt động của chính phủ và ra các phán quyết cuối cùng. Toà án gồm có chín thẩm phán tối cao. Tổng thống trực tiếp chỉ định ba người trong số này, ba người được quốc hội bầu ra, tuy nhiên phải được sự chấp thuận của tổng thống. Chánh án toà án tối cao là người chỉ định ba thẩm phán còn lại.
Dân cư
Trong thành phần dân cư Hàn Quốc thì người Triều Tiên chiếm đại đa số. Dân tộc thiểu số duy nhất là một bộ phận nhỏ người gốc Hoa. Trong cuộc khủng hoảng kinh tế-tài chính châu Á năm 1997, Hàn Quốc cùng với Nhật Bản là hai quốc gia sớm khắc phục được khủng hoảng, vì vậy mà một số lượng lớn lao động từ các nước châu Á khác (như Philippines, Ấn Độ) cũng như từ các nước châu Phi đã đổ về đây để tìm kiếm việc làm trong các nhà máy lớn. Một bộ phận không nhỏ người Hoa Kỳ cũng đang sống và làm việc tại Hàn Quốc, họ tập trung tại một khu vực của thành phố Seoul có tên động Itaewon (Lê Thái Viện). Ở đây người ta cũng có thể tìm thấy một khu "làng Liên hiệp quốc" bên cạnh nhiều đại sứ quán và công ty nước ngoài.Ngược lại cũng có rất nhiều người Hàn Quốc sinh sống tại nước ngoài, ví dụ như tại Trung Quốc và nhiều nước vùng Trung Á. Stalin đã đưa hàng ngàn người Triều Tiên tới đó. Trong thời kì bị Nhật đô hộ, một số người cũng đã bị đưa sang Nhật Bản. Sự bất ổn chính trị, xã hội và kinh tế trong nước đã dẫn tới việc nhiều người Hàn Quốc di cư sang Canada và Hoa Kỳ. Từ khi tình hình trong nước trở lại ổn định, một số đã trở về quê hương (mang hai quốc tịch).
Kinh tế
Hyundai, một trong bốn tập đoàn lớn của Hàn Quốc
Hàn Quốc dẫn đầu thế giới về công nghiệp bán dẫn
Nếu cách đây 30 năm tổng sản phẩm quốc nội của Hàn Quốc chỉ đứng ngang với các nước nghèo ở châu Phi và châu Á thì hiện nay, tổng sản phẩm quốc nội của Hàn Quốc xếp thứ 10 trên thế giới. Năm 2005 GDP danh nghĩa của Hàn Quốc ước đạt khoảng 789 tỉ USD, GDP tính theo sức mua tương đương (PPP) ước đạt khoảng 1.097 tỉ USD. Thu nhập bình quân đầu người tính theo GDP danh nghĩa và theo sức mua tương đương lần lượt là 16.270 USD và 22.620 USD (xếp thứ 33 và 34 thế giới). Năm 2010 tổng sản phẩm quốc nội (GDP) nưm 2010 tăng 6,2% cao hơn so với dự kiến sơ bộ đưa ra trước đó là 6,1%
Năm 1997, như nhiều nước châu Á khác, Hàn Quốc bị khủng hoảng kinh tế nặng nề. Để tháo gỡ khó khăn, chính phủ Hàn Quốc đã phải chấp nhận vay khẩn cấp của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) 57 tỷ USD với những điều kiện ngặt nghèo, tiến hành cải cách mạnh mẽ, xây dựng nền kinh tế thị trường dân chủ, phá bỏ quyền lực của các tài phiệt, coi trọng các công ty vừa và nhỏ, giảm sự can thiệp của nhà nước, chống câu kết chính trị - kinh doanh, mặt khác, đã áp dụng chính sách "thắt lưng buộc bụng", huy động quốc dân quyên góp tiền vàng ủng hộ chính phủ. Kết quả là Hàn Quốc đã thành công trong việc khắc phục khủng hoảng trong thời gian 3 năm (1998-2000), trả xong nợ của IMF. Dự trữ ngoại tệ đã đạt 133 tỷ USD (tháng 7/2003).
Từ những năm 1970 nhiều công ty lớn của Hàn Quốc bắt đầu tạo chỗ đứng trên thị trường thế giới. Trong số đó có thể kể tới Samsung, Hyundai hay GM Daewoo. Việt Nam mới chỉ được làm quen với một vài lĩnh vực của các tập đoàn này. Ví dụ như ở Hàn Quốc Samsung cũng rất năng động trong các lĩnh vực bảo hiểm, chế tạo máy, thương nghiệp và bất động sản. Trong cuộc khủng hoảng kinh tế-tài chính châu Á nhiều chi nhánh của các tập đoàn này ở nước ngoài đã bị đóng cửa. Một ví dụ điển hình là Daewoo đã phải bán bộ phận sản xuất xe hơi cho tập đoàn General Motors của Mỹ.
Văn hóa
Ngôn ngữ và chữ viết
Chữ Hangul ban đầu có tên gọi là Hunmin jeong-eum.
Khác với chữ viết của các nước vùng Đông Á, Hangeul - chữ viết chính của người Hàn Quốc – sử dụng một bảng chữ cái gồm 51 kí tự, 24 kí tự đơn và 27 kí tự kép. Những kí tự này được kết hợp theo âm tiết thành các chữ. Đối với những người không biết thì chữ Triều Tiên cũng phức tạp y như chữ Hán vậy. Nhưng thực ra người học có thể nắm được căn bản của loại chữ viết này chỉ sau 4 đến 5 tiếng đồng hồ. Vì lẽ đó mà chữ Hangeul được gọi là Atsim-Gul (chữ viết buổi sáng – trong một buổi sáng có thể học xong).
Hanja, bộ chữ Hán của người Triều Tiên, có ý nghĩa tương tự như chữ La tinh ở các nước châu Âu. Giống như các ngôn ngữ ở Đông Á và Đông Nam Á, rất nhiều từ trong tiếng Hàn Quốc có nguồn gốc từ Trung Quốc. Tuy nhiên việc loại bỏ đi các thanh âm trong tiếng Hán dẫn đến việc trong tiếng Hàn Quốc có rất nhiều từ đồng âm. Các từ này được phát âm giống nhau nhưng mang ý nghĩa khác nhau và chỉ phân biệt được ý nghĩa dựa vào ngữ cảnh. Vì vậy, để cho rõ nghĩa, trong các văn bản khoa học người ta thường ghi chú thích bằng chữ Hanja ở đằng sau những cụm từ quan trọng. Trên các tấm danh thiếp người ta cũng thường sử dụng chữ Hanja để giải thích ý nghĩa tên của họ.
Văn học
Văn học Hàn Quốc có một số lượng lớn độc giả. Những buổi đọc sách thậm chí được tổ chức tại các sân vận động.Hwang Sok-Yong (1943) là một trong những nhà văn nổi tiếng nhất xứ Hàn. Ông đã trải qua cuộc chiến tranh Triều Tiên và từng tham chiến tại chiến tranh Việt Nam. Đề tài chính trong các tác phẩm của ông là mâu thuẫn giữa truyền thống và hiện đại.
Tôn giáo
Theo số liệu thống kê đến năm 2005 do chính phủ Hàn Quốc cung cấp, có khoảng 46% của công dân cho biết không theo tôn giáo nào. Người theo đạo Cơ đốc chiếm 29,2% dân số (trong số đó là đạo Tin Lành 18,3%, Công giáo 10,9%) và 22,8% là Phật tử.[16] 1% là tín đồ đạo Khổng, 1% còn lại theo các tôn giáo khác.Tại Hàn Quốc có khoảng 45.000 người bản địa theo Hồi giáo (khoảng 0,09% dân số), bổ sung vào con số 100.000 lao động nước ngoài từ các quốc gia Hồi giáo.[17]
Nhiều người dân Hàn Quốc không đặt nặng vấn đề tôn giáo, họ tổ chức ngày lễ của nhiều tôn giáo khác nhau. Việc pha trộn tôn giáo này vấp phải sự phản đối kịch liệt của hơn 90.000 tín đồ Nhân chứng Giê-hô-va. Những nghi lễ cổ truyền vẫn còn được duy trì. Các giá trị của đạo Khổng hiện nay vẫn ảnh hưởng sâu sắc đến cuộc sống thường ngày của người dân xứ Hàn.
Ẩm thực
Bibimbab - cơm trộn.
Bulgogi (thịt nướng tẩm gia vị, thường là thịt bò), galbi (xương sườn cắt khúc tẩm gia vị nướng) và món samgyeopsal (thịt lợn ở phần bụng) đều là những đặc sản từ thịt phổ biến. Cá cũng là một thực phẩm phổ biến, vì nó là loại thịt truyền thống mà người Hàn Quốc hay dùng. Bữa ăn thường đi kèm với súp hoặc món hầm, chẳng hạn như galbitang (xương sườn hầm) và doenjang jjigae (canh súp đậu lên men). Giữa bàn ăn là đủ loại món ăn phụ gọi là banchan.
Các món ăn phổ biến khác gồm bibimbap - có nghĩa là "cơm trộn" (cơm trộn với thịt, rau, tương ớt đỏ) và naengmyeon (mì lạnh). Một món ăn nhanh phổ biến ở Hàn Quốc là kimbab, gồm cơm trộn với rau và thịt cuộn trong lớp rong biển. Tuy ngày càng có nhiều thành phần thức ăn được cuộn trong kimbab nhưng cá dù sống hoặc chín vẫn hiếm khi được sử dụng, có lẽ do nguồn gốc kimbap là một món ăn cầm tay hoặc món ăn nhanh có thể gói lại mang đi, trong khi đó cá có thể nhanh chóng hư hỏng nếu không được đông lạnh.
Mì ăn liền cũng là một loại thức ăn nhẹ rất phổ biến. Người Hàn Quốc cũng thích dùng các loại thức ăn từ pojangmachas (bán dạo trên đường phố), ở đây người ta có thể mua tteokbokki (bánh gạo và bánh cá với nước sốt gochujang cay), khoai tây chiên mực và khoai lang tẩm. Soondae là loại một xúc xích làm bằng mì sợi trong suốt và huyết lợn cũng được rất nhiều người ưa thích.
Ngoài ra, một số món ăn nhẹ phổ biến khác bao gồm chocopie, bánh tôm, bbungtigi (bánh gạo giòn) và "nu lung ji" (cơm cháy nhẹ). Có thể ăn sống nu lung ji hoặc đun với nước để tạo ra một món canh. Nu lung ji cũng có thể được dùng như một món ăn nhanh hay món tráng miệng.
Âm nhạc
K-Pop
Noraebang, karaoke của Hàn Quốc
Trong tiếng Triều Tiên không có từ nghĩa tương đương với karaoke. Thay vào đó, họ gọi loại hình giải trí này là norae (노래, tiếng hát). Các quán karaoke (노래방, noraebang) được tìm thấy ở khắp các ngóc ngách. Cả thanh niên lẫn người lớn tuổi đều mê loại hình giải trí này.Điện ảnh
Kể từ thành công của phim Shiri 1999 ngành công nghiệp điện ảnh ở xứ Hàn có sự thăng tiến không ngừng. Hiện nay Hàn Quốc là một trong số ít những nước mà các sản phẩm của Hollywood không có mấy ảnh hưởng. Điều này thể hiện qua việc tỉ lệ khán giả đến rạp xem phim trong nước cao hơn hẳn so với các tác phẩm điện ảnh nước ngoài.Shiri là một bộ phim của đạo diễn Khương Đế Khuê (Kang Jae Gyu) nói về một nữ điệp viên Bắc Triều Tiên, người có nhiệm vụ tổ chức một vụ khủng bố tại Seoul. Chỉ tính riêng ở Seoul số lượng khán giả đến xem phim đã vượt quá con số 2 triệu, vượt xa các bộ phim khác như Ma trận (The Matrix), Titanic hay Chiến tranh giữa các vì sao (Star Wars). Ngân sách chi cho phim này chỉ khoảng 5 triệu USD, trong khi số tiền thu về chỉ riêng ở Hàn Quốc đã lên tới trên 60 triệu USD. Thành công này được lý giải là nhờ vào chi phí lớn nếu so với các bộ phim khác của Hàn Quốc.
Trong năm 2000, tiêu điểm dồn vào phim Vùng an ninh chung (Joint Security Area). Bộ phim kể về sự chia cắt Triều Tiên này thậm chí còn thành công hơn cả Shiri. Bạn (Friend) là bộ phim của năm 2001. Bộ phim hài lãng mạn Cô nàng ngổ ngáo (My Sassy Girl) còn được yêu thích hơn cả Chúa tể của những chiếc nhẫn (The Lord of the Rings) hay Harry Potter. Năm 2004 bộ phim Old Boy giành giải thưởng lớn tại Liên hoan phim Cannes và được bán cho nhiều nước. Sau khi dự liên hoan phim này, đạo diễn Quentin Tarantino đã phát biểu: "Những bộ phim hấp dẫn nhất thế giới hiện đến từ Nhật Bản và Hàn Quốc."
Những thành công này khiến cho Hollywood phải chú ý. Những phim như Shiri giờ đây được bán ở cả Hoa Kỳ. Miramax đã mua bản quyền phim Vợ tôi là Gangster (My Wife is a Gangster), bộ phim còn trội hơn một số sản phẩm của Hollywood, và hiện đang làm lại bộ phim này để bán trên thị trường Mỹ. Những phim nổi tiếng khác như My Sassy Girl, Old Boy hay A Tale of Two Sisters (Câu chuyện hai chị em) cũng đang nằm trong tầm ngắm của các nhà làm phim người Mỹ.
Giống như ở nhiều nước châu Á khác, tại Việt Nam phim Hàn Quốc cũng giành được sự ưu ái đặc biệt. Ngoài những tác phẩm điện ảnh được chiếu ngoài rạp, những bộ phim truyền hình dài tập cũng thu hút một số lượng lớn khán giả. Những cái tên quen thuộc với người xem như Mối tình đầu (1996), Trái tim mùa thu (2000), Bản tình ca mùa đông (2002) hay Đại Trường Kim (Dae Jang Geum, 2003).
Những ngôi sao điện ảnh nổi tiếng của Hàn Quốc: Bae Yong-jun, Song Hye-kyo, Song Seung-heon, Jang Dong-gun (Jang Dong Gun), Jang Na-ra , Won Bin, Lee Young Ae, Kwon Sang Woo , Choi Ji Woo, Park Chae-rim.
Các ngày lễ
| Ngày | Tên tiếng Việt | Hangeul | Phiên âm cách đọc | Ghi chú |
|---|---|---|---|---|
| 1 tháng 1 | Tết Dương lịch | |||
| 1 tới 3 tháng 1 (âm lịch) | Tết Nguyên Đán | 설날 | Seollal | |
| 1 tháng 3 | Phong trào 1.3 | 3.1절 | Samil Jeol | Kỷ niệm ngày đòi độc lập của nhân dân Hàn Quốc 1.3.1919 |
| 5 tháng 4 | Tết cây xanh | 식목일 | Singmogil | |
| 5 tháng 5 | Tết thiếu nhi | 어린이날 | Eorininal | |
| 8 tháng 4 (âm lịch) | Lễ Phật Đản | 부처님 오신날 | Bucheonim Osinnal | Ngày sinh Đức Phật |
| 6 tháng 6 | Ngày tưởng niệm | 현충일 | Hyeonchung-il | |
| 17 tháng 7 | Ngày lập hiến | 제헌절 | Jehyeonjeol | 17.7.1948 |
| 15 tháng 8 | Ngày độc lập | 광복절 | Gwangbokjeol | Kỉ niệm ngày giành độc lập từ tay phát xít Nhật 15.8.1945 |
| 15 – 18 tháng 8 (âm lịch) | Tết Trung Thu | 추석 | Chuseok | |
| 3 tháng 10 | Ngày khai sinh dân tộc | 개천절 | Gaecheonjeol | |
| 25 tháng 12 | Giáng sinh |
Giáo dục
Hàn Quốc cũng xếp thứ hai về toán học và văn học, đứng nhất về giải quyết vấn đề. Mặc dù sinh viên Hàn Quốc thường được xếp hạng cao trong các bài kiểm tra so sánh quốc tế, tuy nhiên hệ thống giáo dục đôi khi bị lên án vì tập trung nhấn mạnh vào việc học thụ động và học thuộc lòng. Hệ thống giáo dục của Hàn Quốc khắt khe và rập khuôn hơn hệ thống giáo dục ở hầu hết các nước phương Tây. Ngoài ra, việc thành lập các trường tư độc lập với học phí cao (Hagwon (학원)) bị lên án như là một vấn đề lớn của xã hội. Tuy nhiên, sau khi sinh viên bước vào đại học, tình hình lại đảo ngược đáng kể.
Khoa học và công nghệ
Jikji, quyển sách xưa nhất được tìm thầy sử dụng phương pháp in
thủ công dùng kim loại vào năm 1377. Bảo tàng Quốc gia Bibliothèque
Paris.
Mẫu bản in khắc gỗ Hàn Quốc xưa nhất còn sót lại là Kinh Đại bi tâm Đà la ni Mugujeonggwang.[19] Bản mẫu này được tin rằng đã được in tại Hàn Quốc vào năm 750-751 trước công nguyên, nếu đúng như vậy thì bản in này còn nhiều tuổi hơn Kim cương Kinh. Tơ Cao Ly được người phương Tây đánh giá cao và đồ gốm Hàn Quốc làm bằng gốm men ngọc màu xanh dương-xanh lá có chất lượng cao nhất và các thương gia Ả Rập săn lùng. Cao Ly đã có một nền kinh tế tấp nập với thủ đô thường xuyên được các thương gia từ khắp nơi trên thế giới ghé qua.
Trong thời kỳ Joseon những Geobukseon (tàu con rùa) được phát minh, sử dụng sàn gỗ và gai sắt,[20][21][22] cùng các vũ khí khác như bigyeokjincheolloe (비격진천뢰, 飛擊震天雷) và hwacha.
Bảng chữ cái Hangul của Hàn Quốc cũng được vua Thế Tông (Sejong) phát minh trong thời gian này.
Thể thao
Hàn Quốc có một nền thể thao tương đối mạnh ở châu Á và trên thế giới. Những môn thể thao mạnh là:- Võ - đặc biệt là Taekwondo
- Bóng đá - từng xếp hạng tư thế giới tại World Cup 2002
Bóng chày được du nhập vào Triều Tiên năm 1905 và sau đó trở thành một môn thể thao được nhiều người xem ở Hàn Quốc.[23] Liên đoàn Bóng chày Hàn Quốc được thành lập năm 1982, là liên đoàn thể thao chuyên nghiệp đầu tiên ở Hàn Quốc. Đội tuyển bóng chày Hàn Quốc đoạt giải 3 trong Giải Bóng chày Thế giới 2006, giải nhì trong năm 2009 và huy chương vàng Olimpic Bắc Kinh 2008.[24]
Năm 1988, Hàn Quốc đăng cai tổ chức Thế vận hội Mùa hè 1988, quốc gia này được xếp hạng 4, với 12 huy chương vàng, 10 bạc và 11 đồng.[24] và cũng xuất sắc trong các môn như bắn cung, bóng bàn, cầu lông, trượt băng ? (patinaje de velocidad sobre pista corta), bóng ném, hockey trên băng, đấu vật, bóng chày, judo, taekwondo, patin và cử tạ. Hàn Quốc cũng đoạt nhiều huy chương ở Thế vận hội Mùa đông so với các quốc gia châu Á khác. Tại Thế vận hội Mùa đông 2010, các đội tuyển Hàn Quốc giành tổng cộng 14 huy chương (gồm 6 vàng, 6 bạc và 2 đồng) trên tổng số 45 huy chương (23 vàng, 14 đồng và 8 bạc).[24]
Hàn Quốc đã đăng cai tổ chức các kỳ Đại hội thể thao châu Á trong các năm 1986 (Seun) và 2002 (Busan) và sẽ đăng cai tổ chức Đại hội này năm 2014 (Inchon).[25] Cũng đã đăng cai tổ chức Đại hội thể thao Mùa đông châu Á 1999; và sự kiện thể thao liên minh các trường đại học Thế giới Universiada Mùa đông năm 1997 và Mùa hè 2003. Đồng đăng cai tổ chức Giải vô địch bóng đá thế giới 2002 với Nhật Bản, và đội bóng đá của Quốc gia này trở thành đội đầu tiên thuộc Liên đoàn bóng đá châu Á lọt vào vòng bán kết.[26]
Các bài khác
- Tên gọi Triều Tiên
- Lịch sử Triều Tiên
- Taekwondo
- Cơ Đốc giáo tại Hàn Quốc
- Danh sách quốc gia không được công nhận
Chú thích
- ^ Theo văn học truyền miệng
Savada, Andrea Matles. South Korea: A Country Study. Area handbook series. Federal Research Division, Library of Congress. Washington, D.C.:1992. p109 - ^ Dân số các Quốc Gia trên Thế Giới, CIA World Factbook ước tính
- ^ a b c “South Korea”. International Monetary Fund. Truy cập 21 tháng 4 năm 2010.
- ^ Gini index CIA World Fact Book
- ^ http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2009_EN_Complete.pdf Human Development Report 2009[ (p. 171, 204)
- ^ R.L. Forstall, R.P. Greene, and J.B. Pick, "Which are the largest? Why published populations for major world urban areas vary so greatly", City Futures Conference, (University of Illinois at Chicago, tháng 7 năm 2004) – Table 5 (p.34)
- ^ http://www.foreignpolicy.com/story/cms.php?story_id=4509&page=1
- ^ Population density calculated using surface area and population figures from [1].
- ^ Ancient civilizations
- ^ http://www.opm.go.kr/warp/webapp/content/view?meta_id=english&id=35
- ^ http://www.britannica.com/EBchecked/topic/322280/South-Korea/34997/Economic-and-social-developments
- ^ Country Groups World Bank, Truy cập: 20 tháng 9 năm 2009
- ^ Country Composition of WEO Groups, International Monetary Fund, Truy cập: 20 tháng 9 năm 2009
- ^ http://www.korea.net/news/news/NewsView.asp?serial_no=20061127020&part=106&SearchDay=
- ^ http://www.chinadaily.com.cn/english/doc/2004-11/21/content_393440.htm
- ^ “International Religious Freedom Report 2008 - Korea, Republic of”. State.gov. Truy cập 3 tháng 11 năm 2009.
- ^ “The Korea Times:Islam takes root and blooms”. Islamawareness.net (22 tháng 11 năm 2002). Truy cập 3 tháng 11 năm 2009.
- ^ OECD.org
- ^ “Cultural Heritage, the source for Koreans' Strength and Dream”. Cha.go.kr. Truy cập 3 tháng 11 năm 2009.
- ^ Hawley, Samuel: The Imjin War. Japan's Sixteenth-Century Invasion of Korea and Attempt to Conquer China, The Royal Asiatic Society, Korea Branch, Seoul 2005, ISBN 89-954424-2-5, p.195f.
- ^ Turnbull, Stephen: Samurai Invasion. Japan’s Korean War 1592-98 (London, 2002), Cassell & Co ISBN 0-304-35948-3, p.244
- ^ Roh, Young-koo: "Yi Sun-shin, an Admiral Who Became a Myth", The Review of Korean Studies, Vol. 7, No. 3 (2004), p.13
- ^ KOIS (2003), pág. 632.
- ^ a b c Bản mẫu:Cita web
- ^ Lỗi khi kêu gọi {{Chú thích web}}: hai tham số url và title phải được chỉ định.
- ^ Lỗi khi kêu gọi {{Chú thích web}}: hai tham số url và title phải được chỉ địnhGIAO HÀNG CÁC TỈNH THÀNH SAU:
Tien Giang , Long An , Can Tho , Bac Lieu , Soc Trang , Đong Nai - TP Bien Hoa , Ba Ria - Vung Tau , TP Da Lat - Lam Dong , Binh Thuan , Ninh Thuan , Khanh Hoa , Binh Dinh , Phu Yen , Quang Ngai , Quang Nam , Da Nang , Thua Thien Hue , Vinh Phuc , Hau Giang , Dong Thap , Ca Mau , Gia Lai - Kon Tum , Kiên Giang , Vinh Long , Tra Vinh , Binh Duong , Binh Phuoc , Tay Ninh , An Giang , Bac Kan , Bac Giang , Bac Ninh , Ben Tre , Cao Bang , Dak Lak , Dak Nong , Dien Bien , Gia Lai , Ha Giang , Ha Nam , Ha Tinh , Hai Duong , Hai Phong , Hoa Binh , Hung Yen , Kon Tum , Lai Chau , miễn phí TP HCM , Ha Noi , Ha Tinh , Nghe An , Quang Binh , Quang Tri , Thanh Hoa , An Giang , Bac Giang , Bac Kan , Bac Ninh , Cao Bang , Dien Bien , Ha Giang , Ha Nam , Hai Duong , Hung Yen , Lai Chau , Lao Cai , Lang Son , Nam Dinh , Ninh Binh , Phu Thọ , Quang Ninh , Son La , Thai Binh , Thai Nguyen , Tuyen Quang , Vinh Phuc , Yen Bai
Tiền Giang , Long An , Cần Thơ , Bạc Liêu , Sóc Trăng , Đồng Nai - TP Biên Hòa , Bà Rịa - Vũng Tàu , TP Đà Lạt - Lâm Đồng , Bình Thuận , Ninh Thuận , Khánh Hòa , Bình Định , Phú Yên , Quảng Ngãi , Quảng Nam , Đà Nẵng , Thừa Thiên Huế , Vĩnh Phúc , Hậu Giang , Đồng Tháp , Cà Mau , Gia Lai - Kon Tum , Kiên Giang , Vĩnh Long , Trà Vinh , Bình Dương , Bình Phước , Tây Ninh , An Giang , Bắc Kạn , Bắc Giang , Bắc Ninh , Bến Tre , Cao Bằng , Đắk Lắc , Đắk Nông , Điện Biên , Gia Lai , Hà Giang , Hà Nam , Hà Tỉnh , Hải Dương , Hải Phòng , Hòa Bình , Hưng Yên , Kon Tum , Lai Châu , miễn phí TP HCM , Hà Nội, Hà Tĩnh , Nghệ An , Quảng Bình , Quảng Trị , Thanh Hóa , An Giang , Bắc Giang , Bắc Kan , Bắc Ninh , Cao Bằng , Điện Biên , Hà Giang , Hà Nam , Hải Dương , Hưng Yên , Lai Châu , Lào Cai , Lạng Sơn , Nam Định , Ninh Bình , Phú Thọ , Quảng Ninh , Sơn La , Thái Bình , Thái Nguyên , Tuyên Quang , Vĩnh Phúc , Yên Bái.
